Nếu như suy nghĩ là những ngọn sóng, liệu nó có thể tạo nên được một đại dương?
“Đại dương đen” là kết tinh của một hành trình đầy nhẫn nại của tiến sĩ Đặng Hoàng Giang với những nạn nhân của chứng bệnh trầm cảm. Xuyên suốt con đường ấy, ta chứng kiến biết bao tiếng nói đầy đau xót, ám ảnh của những kiếp người đang ngấp ngoải trong biển sâu tiêu cực. Nhưng giong buồm qua những khắc khoải ấy để ta có thể có một góc nhìn đồng cảm và khoa học, với những kiến thức cơ bản về trầm cảm, từ nguyên nhân, hậu quả cho đến phương thức trị liệu.
Cuốn sách bao gồm hai phần chính. Phần đầu là 12 câu chuyện của những nhân vật có thật cùng với nhiều chứng bệnh tâm lí khác nhau: rối loạn lưỡng cực, trầm cảm, tâm thần phân liệt, rối loạn lo âu,… Phần thứ hai lại là những thông tin cần biết về rối loạn tâm lí nói chung và trầm cảm nói riêng. Không vỗ về người đọc bằng những “case study” được lí tưởng hoá giống như dòng sách self-help, “đại dương đen” là tổ hợp của dữ dội, loang lổ và nhân văn với những câu chuyện thực tế. Sự chi tiết đến từ cách họ sống và làm việc, yêu đương và cống hiến hay thậm chí là cả sự thiếu hiểu biết và đồng cảm từ người thân, gia đình và xã hội.
Nhân vật chính trong mỗi câu chuyện không bị giới hạn bởi giới tính, độ tuổi, nghề nghiệp hay địa vị xã hội: “Nó không chỉ có ở trong giới trẻ, vì chúng vốn thất thường trong cảm xúc” Không chỉ ở trong giới văn nghệ sĩ, vì họ quá nhạy cảm” Không chỉ ở người có kinh tế đầy đủ, bởi người nghèo lo kiếm sống thì lấy đâu ra thời gian mà trầm cảm” Trầm cảm phổ biến như thế nào? Nếu bạn có 1000 người bạn Facebook, thì trong năm qua, bảy mươi người trong số đó mắc trầm cảm” Những câu từ cứ như bị gài đến rối rắm vào nhau, tạo nên một bức tranh tăm tối, nơi mà người bệnh bị tước đi quyền được sống, được cống hiến, được yêu thương và hạnh phúc. Những tâm sự u ám, ảm đạm, ngạt thở, dữ dội, và dường như là bế tắc có thể gây kích động đến cho độc giả. Ta được gặp Uyên, 21 tuổi, sinh viên ngành Kinh tế với cơ chế đối chọi bệnh đầy cực đoan: tự hại. Ham muốn làm đau bản thân dữ dội và thường trực, Uyên luôn cần một thứ sắc nhọn để tự làm đau bản thân để trở lại “bình thường” và giảm đi sự căng thẳng. Hay người mẹ mới sinh bị cô lập trong sự ghẻ lạnh, thờ ơ của cả gia đình bố mẹ đẻ và gia đình nhà chồng đến độ có những suy nghĩ làm hại chính đứa con mình sinh ra: “Tôi biết là mình đang bị trầm cảm. Đây không phải là lần đầu tôi muốn làm cho H đau. Tôi yêu nó vô cùng, tôi đã suýt mất mạng khi sinh nó ra, nhưng tôi vẫn có cảm giác muốn đày đọa nó.”
Trầm cảm không mang tính bẩm sinh, những nạn nhân trầm cảm cũng không đối diện với nó theo một mô thức giống nhau. Nhưng nó dường như vẫn có thể “lây lan” và “di truyền”: Thành, 29 tuổi, là một nhân viên văn phòng, anh chống chọi với căn bệnh trầm cảm trong nhiều năm. Có lẽ nhiều người không thể hiểu được cảm giác mà Thành và gia đình phải chịu đựng. Khi đi tìm nguồn cơn của căn bệnh, Thành nhận ra căn bệnh đang giày vò anh hàng ngày hàng giờ đã từng giày vò ông, cha mình. Bố Thành đập phá cửa nhà, mẹ Thành làm như không rồi hàn gắn những đổ vỡ. Bố Thành “điên loạn”, phá phách, mẹ Thành nhẫn nhục, chịu đựng. Nỗi đau của bệnh nhân trầm cảm là một, nỗi đau của những người thân, gia đình và xã hội là mười. Không chỉ đưa ra những câu chuyện thực tế, Đặng Hoàng Giang còn dày công nghiên cứu, tổng hợp kiến thức từ nhiều nguồn để xây dựng phần hai với những kiến thức cơ bản, thực tiễn, cần thiết cho tất cả mọi người. Tựa như một bác sĩ với con dao lam sắc nhọn trong tay, tác giả sẵn sàng mổ xẻ đến từng ngóc ngách của những vấn đề gai góc nhất, khó nhằn nhất của xã hội bằng ngôn từ đầy khoa học, khách quan mà dễ hiểu.
Dù có hứng thú với bộ môn tâm lí học hay không, người đọc vẫn nên tiếp nhận cuốn sách với sự cảm thông và yêu thương đối với những bệnh nhân và người thân, bạn bè của họ. Bởi lẽ chỉ sự quan tâm chân thành cùng những hiểu biết thiết thực mới có thể đẩy lùi được căn bệnh. Dù trong giông tố, con thuyền vẫn giong buồm đi đến ánh sáng chừng nào nó vẫn còn hi vọng vào một ngày mai.
Dec.2022
Lê Quang Minh
